Asturias, Bilbo, Kantabria, Redondela eta Valentzia izan dira udalerri eta eskualde sarituak, euren kanposantuen berezitasunagatik.

Bilboko hilerriak Ingurumen-arloko Ekimen Onenaren kategoriako lehen postua eskuratu du, eta hirugarrena Jarduera Publiko Onenaren kategorian.

“Bilbao Zerbitzuak-ek gure hiriko Hilerria guztiz jasangarria izatea lortu du”, adierazi du Yolanda Díez Bilboko Udaleko Alkateorde eta Osasun eta Kontsumo Zinegotziak.

“Hunkituta, ilusioz, eskertuta…, baina, batez ere, harro gaude aintzatespen horrekin, Estatuko hilerrien interes historiko, sozial, artistiko eta ondarezkoa aitortzen duen hileta-sektoreko kultur ekitaldi garrantzitsuenetako bat delako”. Berba horiekin erantzun dio Bilboko Udaleko Alkateorde eta Osasun eta Kontsumo Zinegotziak 2022ko Espainiako Hilerrien Lehiaketaren epaiari; izan ere, Bilboko Udal Hilerria garailea izan da eta lehen postua eskuratu du Ingurumen-arloko Ekimen Onenaren kategorian eta hirugarrena Jarduera Publiko Onenaren kategorian.

Asturias, Bilbo, Kantabria, Redondela eta Valentzia izan dira udalerri eta eskualde sarituak, euren kanposantuen berezitasunarengatik. Bilbao Zerbitzuak-ek Bilboko Udal Hilerria hiru hautagaitzatan aurkeztu zuen 2022ko Espainiako Hilerrien Lehiaketara: Monumentu Onena, Covid-19aren osasun-krisian hildako pertsonen memorialarengatik; Ingurumen-arloko Ekimen Onena, eguzki-plakak jartzeagatik eta urte amaierarako errekuntza-ibilgailuen flota osoa ibilgailu elektriko bihurtzeagatik; eta Jarduera Publiko Onena, uda honetan egindako gaueko bisita gidatu eta antzeztuarengatik.

Adiós Cultural aldizkariak antolatutako lehiaketak hainbat helburu ditu, besteak beste, Espainiako hilerrien interes historiko, sozial eta ingurumen-, arte- eta ondare-arloko interesa aintzatestea; hilerriak, gurekin bizi izan zen jendearen bizitzaz eta oroitzapenez betetako lekuak direla aldarrikatzea, hiriaren oso parte garrantzitsua izanik, eta kontserbatu eta balioetsi egin behar direla; herritarrak esparru horiek gordetzen duten ondare garrantzitsuaz kontzientziatzea, eta heriotzaren kontzeptua desdramatizatzea, bizitzako zikloaren parte gisa; eta baliabide turistiko gisa duten potentziala sustatzea.

Ingurumen-arloko ekimen onenaren lehen saria

Epaiaren arabera, Bilboko udal-hilerria bat dator CO₂an neutrala izateko, klima-aldaketarekiko erresilientea izateko eta ingurumen-kalitatean osasungarria izateko erronka betetzeko hiriaren Ingurumen Estrategiarekin. Horretarako, eguzki-plaka fotovoltaikoak instalatu ditu eta, 2022aren amaieran, errekuntza-ibilgailuen flota osoa ibilgailu elektrikoekin ordeztuko du.

“Bilbao Zerbitzuak-ek Hiriko Hilerria jasangarria izatea lortu du”, azpimarratu du Yolanda Díez Alkateordeak. Nitxoetarako hamar eraikinetako estalkian eta hilerriko bertako langileen aldagelen eraikineko bi isurkiko teilatuan egin da jarduketa. Instalazioak autokontsumo-erregimenean funtzionatzen du, sare elektrikoari konektatuta; hau da, soberako energia sarera pasatzen da, eta, horrela, soberakinak konpainia elektrikoaren fakturan konpentsatzea lortuko da. Horrela, Bilbao Zerbitzuak-ek ekoiztutako soberako energiatik etekinak lortzen ditu, kontsumitu behar ez baditu.

Bigarren fasean, Bilbao Zerbitzuak-ek 4 karga-puntu jarriko ditu ibilgailu elektrikoentzat, horietako 2 bisitarientzat eta beste 2 hilerriko mantentze-ibilgailuak kargatzeko. Era berean, 2 kontratazio-prozedura hasi ditu egungo errekuntza-ibilgailuen flota ibilgailu elektrikoekin erabat ordezteko. Ingurumeneko neurri jasangarri horiek guztiek Espainiako hilerri bateko Ingurumen-arloko Ekimen Onenaren kategorian irabaztea eragin dute.

Jarduera publiko onenaren hirugarren saria

Epaiak bi sari eman dizkio Bilboko kanposantuari. Bestea, Jarduera Publiko Onenaren kategoriako hirugarren saria izan da, uda honetan, uztailean hain zuzen ere, gauez egindako bisita gidatu eta antzeztuarengatik. Kategoria horretan irabazlea Kantabrian dagoen Castro Urdialeseko Ballena hilerria izan den arren, euren ekimen publikoei esker bigarren postua lortu duen Valentziako hilerria, eta hirugarren postuan berdinduta geratu diren Reuseko eta Bilboko hilerriak ere aipatu behar dira.

Joan den uztailean, Bilbao Zerbitzuak-ek Bizkaiko Arte Elkartearen laguntzarekin antolatutako bisita antzeztuaren bidez, ordu eta erdi inguruan, kanposantua ezagutzeko aukera izan zuten ehun bat pertsona bildu ziren Bilboko Hilerrian. Bisita hau Bilboko Udal Hilerria ezagutzera emateko eta gordetzen duen ondare garrantzitsua (kulturala, historiko-artistikoa, paisaia-ondarea eta hileta-ondarea) balioesteko egiten ari diren jarduera kulturaletako bat izan da.

Bisitan zehar, Hilerrian lurperatutako pertsonaia ospetsu askoren historia kontatzen zen, txistu eta musika klasikoarekin harmonizatutako antzezpenaren bidez. Bitartean, bertaratutako guztiak ilargiaren eta kandelen argitan ibili ziren inguruan, giroko soinuak, musika eta ekintza dinamikoak lagun.

Bilbao Zerbitzuak erakundeak Fekoor Desgaitasun Fisikoa edo/eta Organikoa duten Pertsonen Bizkaiko Federazio Koordinatzailearen aholkularitza eskatu du, Bilboko Hilerriko irisgarritasuna eta argiztapena hobetzeko proiektuaren jarraipena egiteko.

José Antonio Fernández Celada Bilbao Zerbitzuak erakundeko gerentea buru dela Bilboko udal-hilerrira egindako bisitan, Fekoorrek baieztatu egin du proiektuaren jarraipena egingo duela eta instalazio horietan “ahalik eta irisgarritasun handiena lortzeko” beharrezko ekarpenak egingo dituela. Prozesu horren barruan, erakundeko Irisgarritasun Batzordeko kideak bertaratzea aurreikusten da, oztopo arkitektonikoak lekuan bertan ikusteko eta konponbiderik egokienak eta eraginkorrenak bilatzeko, oztoporik gabeko igarobidea ahalbidetu ahal izateko.

“Fekoor beste batzuetan ere aritu izan da Bilbao Zerbitzuak erakundearekin lankidetzan, Erriberako Merkatuko proiektuan, adibidez, eta benetan eskertzen diegu batzen gaituen helburu honetan duten inplikazioa: desgaitasun fisikoa edo/eta organikoa duten emakumeak eta gizonak gizartearen esparru guztietan integratzea”, adierazi du Yolanda Díez Bilboko Udaleko Alkateorde eta Osasun eta Kontsumo Saileko Zinegotziak.

Bilbao Zerbitzuak erakundeak hiru hautagaitzatan aurkeztu du Bilboko Udal-hilerria 2022ko Espainiako Hilerrien Lehiaketan: Monumentu Onena, Covid-19aren osasun-krisian hildako pertsonen Memorialarengatik; Ingurumen arloko Ekimen Onena, eguzki-plakak jarri eta urte honen amaierarako errekuntzako ibilgailu flota osoa ibilgailu elektriko bihurtzeagatik; eta Jarduera Publiko Onena, uda honetan eskainitako gaueko bisita gidatu eta antzeztuagatik.

Adiós Cultural aldizkariak antolatutako lehiaketak hainbat helburu ditu, besteak beste, Espainiako hilerrien interes historikoa, soziala, ingurumenekoa, artistikoa eta ondareari buruzkoa aintzatestea; inguru horretan bizi izan zen jendearen bizitzaz eta oroitzapenez betetako leku gisa aldarrikatzea, kontserbatu eta balioetsi behar den hiriaren zati oso garrantzitsua izanik; herritarrak esparru horietan dagoen ondare garrantzitsuaz kontzientziatzea, eta bizitzaren zikloaren parte den aldetik heriotzaren kontzeptua desdramatizatzea, eta baliabide turistiko gisa duen potentziala sustatzea.

Irailaren 1etik 30era bitartean, ADIÓS Cultural aldizkariaren webgunean orria bisitatzen duten erabiltzaileentzat irekita egongo den bozketa egingo da. Bertan, erabiltzaileek, euren irizpidearen arabera, lehiaketaren edizio honetako hilerririk politena aukeratuko dute. Botoa eman ahal izateko, webgunean bertan horretarako gaituko den inprimakia bete beharko da. Emaitzak urriaren 1etik 15era bitartean jakinaraziko dira webgunean bertan.

Ia 10 hilabeteko lanaren ondoren, amaitu da Aranzadi Zientzia Elkartea Begoñako Hilerri zaharrean egiten ari zen lana. Horrela, 2021eko urriaren 8an kanposantu zaharraren sarreran piztu zen argia –proiektuari izena ematen diona– 2022ko abuztuaren 29ko eguerdian itzali zen.

Egindako lan guztia ixteko, Aranzadik errituala deitutako ekitaldi txikia antolatu zuen espazioan bertan, azken hilabeteetan lan egin duen taldearen parte batekin, udal ordezkariekin –Asier Abaunza, Obra eta Hiri Plangintzako zinegotzia, Yolanda Díez Bilboko Udaleko Alkateorde eta Osasun eta Kontsumo zinegotzia–, eta modu batera edo bestera hilerri zaharrarekin erlazioa izan duten familiekin. Erreferentziazko eta salbuespenezko proiektu baterako sinbolismoz beteta dagoen eta memoriaren balioa nabarmentzen duen topaketa, –orain arte ez da horrelako jarduketarik egin–.

Bilboko Udaletik hau nabarmendu zen: “Aranzadik egindako lan ikaragarria. Errespetua eta duintasuna oinarri hartuta, ikerketa- eta dokumentazio-lan handia egin da. Horri guztiari esker, berreskuratutako gorpuzkiei atseden duina emango zaie, Bilboko Hilerrian memorial gisa altxatuko den espazio berrian”.

Gorpuzkiak hobietatik ateratzeko prozesuan, unibertsitateko praktiken campus bat egin ahal izan da ikerketa historikoaren, ondareari buruzkoaren eta antropologikoaren inguruan, unibertsitate-zentroetako eta erakunde zientifikoetako ikasleen eskutik. Horrela, indusketa lan mekanikoa/eskuzkoa egin duen diziplina anitzeko taldea sortu zen; hezurren dokumentazio arkeologikoa aire zabalean; hondakin materialak garbitu, aztertu, sailkatu eta tratatu dira. Aranzadiko langile espezializatuek zuzendu dituzte panteoien eta hilobien desmuntatze, kontrol, dokumentazio eta kontrol arkeologikoari dagozkien lanak. Hori guztia leku horrekiko eta Bilboko Memoria Historikoarekiko sentsibilitate soziala errespetatu duen berreskuratze, ikerketa eta dibulgazio zientifikoko prozesuaren barruan.

Bilboko Udal Hilerriak joan den martxoan sortutako “El año del caimán” rock taldea hartuko du abuztuaren 13, 14 eta 15ean. Hiru egun horietan, bandak kanposantua erabiliko du laster bere lehen diskoarekin batera aterako den bideoklip baten agertoki gisa.

“El Club de los 80” deitutako abestia, institututik elkar ezagutzen duten lagun talde bati eta euren bizitzan zehar elkarrekin gainditzen dituzten oztopoei buruzkoa da. Jaxsa taldeak, ikus-entzunezko lan independenteak egiten dituen kolektiboak, zuzenduko du grabazioa.

“Ondare kultural, historiko-artistiko eta paisajistiko garrantzitsuari esker, Bilboko Hilerria sentimenduz eta emozioz betetako “El Club de los 80” moduko istorioa kontatzeko agertoki idilikoa da. Bilbao Zerbitzuak-etik oso eskertuta gaude proiektu honetarako gure laguntza izan dutelako”, adierazi du Yolanda Díez Bilboko Udaleko alkateorde eta Osasun eta Kontsumo Saileko zinegotzi ordezkariak.

Bilboko Hilerria, berau osatzen duten elementu historiko-artistiko harrigarriei begira paseatzen den bitartean hiriaren historia ezagutzeko lekurik magiko eta harrigarrienetakoa da. Bilbao Zerbitzuak-ek hilerrian zehar ibilbide gidatua egiteko aukera eskaintzen du. Bertan, audiogidak ematen dituen azalpenen bitartez, hilerriaren hainbat alderdi ezagutzen dira. Ibilbideak hainbat interesguneetatik zehar paseatzea proposatzen du, besteak beste, familia ezagunen eta Indalecio Prieto edo Casilda Iturrizar moduko pertsona ospetsuen kaperetatik eta panteoietatik.

“Bilbao Zerbitzuak-ek jendearen eskura jartzen dituen audiogidei esker, guztiek euren kabuz ezagutu ahal izango dute hilerria. Bilboren eta bertako hilerriaren historia ikasiko dute, baita interesguneak eta bitxikeriak ezagutu ere”, adierazi du Yolanda Díez Bilboko Udaleko Alkateorde eta Osasun eta Kontsumo Zinegotzi Ordezkariak.

Bisitek ordubete inguruko iraupena dute, eta jende guztiarentzat eskuragarri daude, doan, gaztelaniaz, euskaraz eta ingelesez. Udan, bisitak 08:00etatik aurrera hasten dira eta, berandu iluntzen duela aprobetxatuz, 20:00ak arte luzatzen dira.

Bilboko Hilerria parte den Hilerrien Europako Ibilbidea egitea erabakitzen duten guztiek hiri bakoitzeko kultur ondarea ezagutu dezakete, bai eta bertan bizi izan diren pertsona garrantzitsuei buruz ikasi ere.

“Bilboko hilerria ondare artistiko eta historiko berezia duen lekua da. Bertan paseatuz, panteoiez, eskulturez eta hilobi-monumentuez gain, hiriko pertsonaia garrantzitsu eta ospetsuen zenbait hilobi aurkitu ahal dira”, azaldu du Yolanda Díez Bilboko Udaleko Alkateorde eta Osasun eta Kontsumo Zinegotzi Ordezkariak.

Gainera, duela urte batzuetatik hona, eta haren balio historikoari eta hura osatzen duten elementu guztien balio arkitektonikoari esker, Bilboko Hilerria arrazoi historiko edo monumentalengatik, kanposantu aipagarriak mantentzen eta sustatzen dituen Europako Hilerri Esanguratsuen Elkarteko (ASCE) kide da.

Klimaren aldaketaren ondorioak gero eta nabarmenagoak dira, eta muturreko beroa horietako bat da. Udan Bilbon gero eta ohikoagoak diren tenperatura altuei aurre egiteko, Bilboko Udalak herritarrek erabil ditzaketen 130 gune edo eraikinez osatutako aterpe klimatikoen sarea ezarri du, eta horietako bat Bilboko Hilerria da.

“Bilboko kanposantua berdez tindatzen duten zuhaitzen adarrei eta hostoei esker, berotasun handiko egunetan egoteko, eta, aldi berean, ingurune bikaina eta oso lasaia gozatzeko leku ezin hobea da”, azaldu du Yolanda Díez Bilboko Alkateorde eta Osasun eta Kontsumo Saileko Zinegotzi Ordezkariak.

Zalantza barik, Bilboko Hilerriak, bere landare eta gerizpe ugariei esker, pertsonen sentsazio termikoa hobetzen du, bero-egunetan babes naturala emanez. Gainera, beroaren kontrako aliatu onak izan daitezkeen hainbat iturri ditu, freskatzeko eta hidratatzeko. “Zientziaren aldetik egiaztatuta dago bero-orduetan hoztutako espazio batean minutu batzuk igarotzeak hilkortasun- eta erikortasun-arriskua murrizten duela, batez ere populazioko sektore ahulenetan”, gogorarazi du Diezek.

Bilboko Hilerriaren miresle den Alex de la Iglesia zuzendariak, udal kanposantua aukeratu du “30 monedas” lanaren bigarren denboraldiko hainbat eszena filmatzeko. Aurtengo otsaila eta abuztua bitartean hainbat hiritan ari da filmatzen, Segovian, Toledon, Guadalajaran, Bartzelonan eta, jakina, Bilbon. Toki horietan, fikzioko Erresuma Batuko eta Erromako zenbait leku errepresentatzen dira. Izan ere, Bilboko Hilerrian filmatutako sekuentziak fikzioan Erroma izango dira.

“Bilboko Hilerriaren lokalizazioa Hilerria oso ondo ezagutzen eta miresten duen Alex de la Iglesiak berak proposatu zuen zuzenean, eta 120 teknikari eta aktore inguru ari dira bertan lanean. Eskerrak eman dizkigu gure lankidetzarengatik, eta, jakina, Bilbao Zerbitzuak ere eskertuta gaude proiektu garrantzitsu baterako gurekin kontatzeagatik, eta zortea opa diogu”, adierazi du Yolanda Díez Alkateorde eta Osasun eta Kontsumo Saileko Zinegotziak.

Bilbao Zerbitzuak udal entitateak antolatu du jarduera, eta Bizkaiko Arte Elkartearen lankidetzarekin jarri du abian; Yolanda Díez Bilboko Udalaren alkateorde eta Osasun eta Kontsumo Saileko zinegotzi ordezkariak ere parte hartu du.

Ilargiaren eta parte hartzaileei eman zaizkien kandelen argitan, ikustaldira bildu diren pertsonek aukera izan dute udal hilerrian ehortzita dauden pertsonaia ospetsu anitzen historia ezagutzeko, antzezpen baten bidez eta txistuaren musika eta musika klasikoa lagun.

Bilboko udal-hilerrian ehun bat pertsona bildu dira, eta ordu eta erdian zehar, gutxi gorabehera, aukera izan dute udal-hilerria ezagutzeko antzezpenez lagundutako ikustaldi batean, zeina Bilbao Zerbitzuak udal entitateak antolatu baitu, Bizkaiko Arte Elkartearekin lankidetzan. Ikustaldia beste kultur jarduera bat da, Bilboko udal-hilerria ezagutarazteko eta kulturaren, historiaren eta artearen, paisaiaren eta hileta-kulturaren aldetik hilerria zer ondare baliotsua den agertzeko egiten ari diren kultur jardueren artean.

«Jarduera honek arrakasta izan du Bilboko bizilagunen artean. Bada astebete bano gehiago plazak bete zirena. Parte hartzaileek uriaren historia ezagutzeko aukera izan dute, modu ezohiko eta inoiz irudikatu ezingo zuketen batean, kandelen argitan, eta Bizkaiko Arte Elkarteko kide iaioen antzezpena lagun», adierazi du Yolanda Díez Bilboko Udalaren alkateorde eta Osasun eta Kontsumo Saileko zinegotzi ordezkariak, ikusleen artean izan baita.

Ikustaldian zehar, hilerrian ehortzita dauden pertsonaia ospetsu anitzen historia kontatu da, antzezpen bidez, eta txistuaren musikaz eta musika klasikoz lagunduta. Bitartean, parte hartzaile guztiak ibili dira hilerrian zehar, ilargiaren eta kandelen argitan, girotzeko soinuz, musikaz eta beste ekintza dinamiko batzuez lagunduta.

Bizkaiko Arte Elkarteko kideek dinamizatu dute jarduera, eta XX. mendeko pertsonaia ospetsuak antzeztu dituzte, hilerrian ehortzita daudenak. Era berean, parte hartzaileak harritu dituzte hainbat pertsonaia nabarmenen alderdi eta ezaugarri bitxiekin, hala nola Casilda Iturrizar eta haren senar Tomás José de Epalza, Juana Mir idazlea, Gabriel Aresti poeta, Rafael Moreno Aranzadi Pitxitxi Athleticeko futbol-jokalaria, besteak beste.

Pertsonaia askoren bizitza ez ezik, gaur gauean Bilboko udal-hilerrira bildu diren pertsonek (ehun bat izan dira), aukera izan dute, halaber, uriaren historian ardura handikoak izan diren hainbat kontu eta gertaera ezagutzeko. Gertaera horiek leku oso berezi eta intimoetan daude irudikaturik hilerriaren barruan, hala nola: 1912ko Zabalguneko Zirkuko umeen tragedia; Espainiako Gerra Zibila, ekialdeko harresian, non fusilatu baitzituzten 538 pertsona, gehienak miliziano errepublikazaleak; eta Larrinagako espetxeari, Galera etxea barnetegi eta Aingeru Guardakoen komentu presondegi bihurtuei eta Altuna Mendi eta Cabo Quilates itsasontziei egindako erasoetan eraildako biktimak, kriptan ehortziak, eta, halaber Oiz mendian 1985ean izandako hegazkin-istripuko biktimak.